Stare przysłowie mówi „dzieci i ryby głosu nie mają”. Choć przysłowia są podobno mądrością narodów, wiele z nich wymaga aktualizacji – jeśli nie odrzucenia. Przywołane przysłowie należy do jednych z nich. Kwestia dzieci jest już bezsporna – nie tylko zyskały głos, ale coraz bardziej wsłuchujemy się w ich potrzeby i staramy się je chronić – ocierając się wręcz o nadopiekuńczość – na pewno jednak dajemy im głos, a głos ten coraz więcej znaczy. A co z rybami? Choć potocznie ryby uchodzą za zwierzęta bezgłośne, naukowcy już dość dawno udowodnili, że jednak potrafią wydawać dźwięki i komunikować się za ich pomocą. Nie mając strun głosowych robią to w sposób bardzo subtelny, w podobnie subtelny sposób dbają o nasze zdrowie o ile włączymy je do diety.
Ryby niestety tracą głos w znaczeniu metaforycznym – coraz mniej ich spożywamy nie tylko w Polsce, ale i całej Unii Europejskiej. Przyczyn jest dużo, jednak głównymi są zmiana nawyków żywieniowych oraz postrzeganie ryb jako drogich. Pierwsza przyczyna związana jest głównie ze zjawiskiem dominacji fast-food w naszej diecie, co dotyczy zarówno korzystania z lokali typu fast-food, jak i kupowania tzw. dań gotowych. W obu przypadkach mamy do czynienia z żywnością wysokoprzetworzoną, z dużą zawartością konserwantów, tłuszczy trans czy dodatków funkcjonalnych. Istnieje szereg badań, wskazujących na destrukcyjny wpływ takiej diety na całe społeczeństwa – to cichy zabójca, prowadzący do szeregu chorób przewlekłych od otyłości, po cukrzycę typu 2 czy choroby wieńcowe. Ale to nie koniec. Dieta uboga w składniki mineralne i mikroelementy prowadzi także do wielu chorób wieku dojrzałego – osteoporozy, nadciśnienia, utraty masy mięśniowej i kostnej, szybszego starzenia się. Szalony tryb życia, brak czasu i pozorna wygoda „szybkiego jedzenia” prowadzą nas w ślepy zaułek. Z jednej strony coraz popularniejszy aktywny styl życia i postęp medycyny wydłuża nasze życie, z drugiej nie potrafimy dobrze zainwestować czasu poświęcanego na jedzenie, ryzykując złym stanem zdrowia w wieku dojrzałym – kiedy powinniśmy cieszyć się życiem, a nie walczyć o zdrowie.
Ryby zaliczane są do super-foods – żywności funkcjonalnej czy wręcz prozdrowotnej. Są potrzebne w naszej diecie podobnie jak warzywa i żywność z dużą zawartością błonnika czy minerałów. Nie oceniajmy więc ich cen z perspektywy bezpośredniego porównania do innych mięs, ponieważ ryby to znacznie więcej niż białko. Ryby mają najbardziej dopasowany do potrzeb ludzi profil aminokwasowy – co to znaczy? To nic innego jak bardzo wysoka przyswajalność białka. Różni się ona w zależności od gatunków ryb, ale średnio znacznie przekracza 95%. Drugim ważnym składnikiem diety jest tłuszcz. W przypadku ryb mamy do czynienia wyłącznie z tłuszczem zdrowym – zaliczanym to tzw. tłuszczy nienasyconych i to najcenniejszych z nich – długołańcuchowych kwasów omega-3. Dodatkowo ryby zawierają szereg mikroelementów oraz innych cennych składników, o których napiszemy poniżej. To wszystko należy „zważyć” kiedy decydujemy o zakupie żywności, kupując ryby kupujemy znacznie więcej niż pokarm, kupujemy zdrowie.
Mity…
Ryby obrosły w wiele mitów – na nasze nieszczęście dość niefrasobliwie powtarzanych przez media, zwłaszcza internetowe. Postaramy się zmierzyć z częścią z nich.
Metale ciężkie. Ulubiony wątek artykułów przestrzegających przed rybami – jak jest naprawdę?
- Ryby nie syntetyzują metali ciężkich, nie rodzą się z nimi, nie są nimi karmione.
- Jeśli ryby przebywają w środowisku zanieczyszczonym takimi metalami, wówczas mogą je wchłaniać do mięśni.
- Istotne jest zatem skąd pochodzą ryby i czy istnieje ryzyko, że mogły bytować w zanieczyszczonych wodach.
To kluczowe czynniki analizy tego ryzyka. Nikomu z nas nie przyjdzie przecież do głowy, aby uprawiać warzywa na pasie zieleni na środku autostrady – takie warzywa na 100% również będą zawierały metale ciężkie oraz inne zanieczyszczenia. Czy to uprawnia do stawiania tezy, że warzywa mogą być niebezpieczne z powodu potencjalnego ryzyka skażenia? Takich artykułów raczej nie spotyka się w mediach. Wracając do ryb. Skażone środowisko to problem wielu regionów świata, jednak Unia Europejska należy do regionów, który najbardziej dba o środowisko, jednocześnie ma najwyższe na świecie normy jakości produktów spożywczych. Oznacza to, że praktycznie każdy produkt dopuszczony na rynek jest bezpieczny. Możemy uniknąć ryzyka unikając ryb importowanych – zwłaszcza z dalekiego wschodu, co począć z rybami bałtyckimi – to już musicie Państwo zdecydować sami. Wszystkie pozostałe ryby – zwłaszcza pochodzące z europejskiej akwakultury oraz pozostałych mórz i oceanów są bezpieczne i bezspornie wskazane w naszej codziennej diecie. Polska akwakultura ma tutaj szczególne miejsce, ponieważ dostarcza ryby najświeższe (lokalne), które dorastały w jednym z najczystszych regionów w całej UE.
Ryby hodowlane. Wiele mitów podważa jakość ryb hodowlanych, stawiając na piedestale ryby dziko żyjące. Nie będziemy udowadniać, które z nich są cenniejsze w kontekście diety, ponieważ jest to sprawa płynna, uzależniona od pory roku, dostępności i jakości naturalnego pożywienia w wodach otwartych – jednak ryby dzikożyjące powinniśmy chronić, a nie zjadać. Ryby hodowlane są karmione przez cały sezon zbilansowanymi paszami, które są paszami bardzo naturalnymi – ryby roślinożerne (karp) karmione są zbożem i pochodnymi, ryby drapieżne (pstrąg) paszami opartymi niemal w 100% na białku ryb i oleju rybim. W hodowli ryb nie stosuje się hormonów ani przyspieszaczy wzrostu – ponieważ ryby są organizmami zmiennocieplnymi ich organizmy mają znacznie uboższą gospodarkę hormonalną niż zwierzęta stałocieplne – co wyklucza przyspieszanie tempa wzrostu sztucznymi dodatkami do pasz. Ryby od setek lat hodowane są w tym samym tempie – karp dorasta w okresie ok 3 lat, pstrąg (porcyjny) rośnie ok 18 miesięcy – ale już pstrąg łososiowy nawet 3-4 lata. To prawdziwy slow-food w kontekście tempa wzrostu, które nie zmieniło się prawie wcale odkąd zaczęliśmy hodować ryby. Wszystkie inne hodowle zwierząt gospodarskich najczęściej goszczących na naszych stołach (zwłaszcza drób i trzoda chlewna), znacznie przyspieszyły tempo wzrostu tych zwierząt – zwłaszcza w przypadku wielkich ferm wysokotowarowych. Hodowle ryb przypominają raczej małe rodzinne gospodarstwa rolne niż wielkie farmy – o czym świadczą liczby. Większość obiektów hodowlanych hodujących pstrąga i karpia produkuje pomiędzy 100 a 200 ton rocznie. Największe – których jest zaledwie kilka w całym kraju – zbliżają się do produkcji rzędu 1000 ton. Łącznie produkujemy ok. 18 tys. ton karpia i 22 tys. ton pstrąga w Polsce rocznie. Produkcja drobiu to ok 3,5 mln ton rocznie, a największe farmy produkują nawet 500 000 ton rocznie. Produkcja trzody chlewnej to ok 1,8 mln ton rocznie, z czego największe produkują nawet do 5 tys. ton.
W przypadku hodowli ryb sytuacja jest zgoła odmienna. Większość gospodarstw to gospodarstwa małe i średnie, często skupiające się na lokalnych rynkach i lokalnych dostawach – skracając łańcuch dostaw i gwarantując wysoką jakość ryb i produktów rybnych.
Alergie pokarmowe. Kolejnym mitem jest szereg doniesień o alergii na białko ryb. To również temat traktowany pobieżnie z wielką szkodą dla większości z nas. Jeśli ktoś jest uczulony na białko w tym białko ryb, faktycznie nie może go spożywać, jednak profilaktyczne unikanie jedzenia ryb – zwłaszcza przez dzieci czy kobiety karmiące – to duży błąd. Czyniąc tak rezygnujemy z pokarmu, który bardzo korzystnie wpływa na rozwój dzieci (badania w ramach programu NUTRIMENTHE wykazały, że dzieci których matki w trakcie ciąży jadły przynajmniej dwa posiłki z ryb tygodniowo, a także ryby zostały włączone do diety tychże dzieci – rozwijały się ok 30% lepiej niż rówieśnicy z grupy porównawczej). Ponadto alergolodzy przestrzegają przez profilaktycznym unikaniem zróżnicowania diety – poprzez wyłączanie potencjalnie uczulających produktów – ponieważ prowadzi to większej podatności na nietolerancję pokarmową w przyszłości. Organizm dziecka musi nauczyć się radzić sobie z wieloma bodźcami i substancjami, z którymi nie miało do czynienia w ciąży i początkowej fazie życia – dotyczy to także pokarmów. Istnieje duże ryzyko, że uboga i niezróżnicowana dieta w początkowym okresie rozwoju naszych dzieci, może doprowadzić do złych nawyków żywieniowych w przyszłości. Nie rezygnujmy więc z ryb – zwłaszcza w trakcie ciąży, włączajmy je także do diety dzieci jak najszybciej – już od 6 miesiąca życia, można dodawać np. gotowane na parze mięso ryb do przecieru jabłkowego czy marchewkowego.
Dzieci nie lubią ryb. Kolejny mit – a może nasze zaniedbanie? Wywołanie u dzieci chęci jedzenia zróżnicowanych pokarmów, spędza sen z powiek niejednego rodzica. Dzieci to przecież niejadki lub „jadki” ale nastawione wyłącznie na swoje ulubione pokarmy (najczęściej niezdrowe). Nie ma złotego środka na uniknięcie takiego scenariusza, ale możemy przynajmniej podjąć wysiłek żeby temu zapobiec:
- Podawajmy pokarmy z dodatkiem ryb już od wczesnego dzieciństwa, dbając nie tylko o zdrowy rozwój dziecka, ale wywołując też pamięć smakową, która może pomóc w przekonaniu dzieci do jedzenia ryb w późniejszym okresie.
- Sami jedzmy ryby i chwalmy takie dania przy dzieciach – dbając przy tym, aby dania te były świeże i faktycznie smaczne.
- Szukajmy potraw będących kompromisem pomiędzy oczekiwaniami dzieci, a zdrową dietą – na rynku można znaleźć produkty z ryb typu nuggetsy czy paluszki, które zostały wyprodukowane z założeniem przypodobania się dzieciom.
- Rozmawiajmy z dziećmi na temat skutków złej diety – zwłaszcza jedzenia typu fast-food, kropla drąży skałę i z czasem może to przynieść odpowiedni efekt.
Nasze dzieci mają swoją mądrość, jednak młodość charakteryzuje się brawurą i niewielkim poziomem myślenia długoterminowego. To nasza rola – rodziców – aby „zrzędzić” w wielu życiowych sprawach, próbując zaszczepić w dzieciach wiele mądrości życiowych. Włączmy w te tematy również dietę. Nowym zjawiskiem – dość niebezpiecznym z punktu widzenia harmonijnego rozwoju dzieci – jest sinusoidalna zmiana nawyków żywieniowych u młodzieży, która kierując się modą i trendami, z dnia na dzień przechodzi z diety nijakiej – najczęściej fast-foodowej na weganizm i jego odmiany. Na temat weganizmu i jego wpływu na rozwój dzieci i młodzieży napisano już bardzo wiele, faktem pozostaje, że zapewnienie w tej diecie wszystkich niezbędnych do prawidłowego rozwoju składników odżywczych jest trudne i kosztowne. Włączenie do takiej diety jednego, a najlepiej dwóch posiłków z ryb tygodniowo, to świetne uzupełnienie diety wegańskiej, co podpowiadamy jako sposób na kompromis, kiedy nasze dzieci zaskoczą nas pewnego dnia deklaracją – od dziś przechodzę na „vege”.
Dlaczego właściwie ryby są zdrowe i dlaczego warto je jeść?
Ryby od dawna zajmują ważne miejsce w diecie człowieka, a współczesna nauka potwierdza, że regularne ich spożywanie przynosi liczne korzyści zdrowotne. Są jednym z najbardziej wartościowych źródeł białka, zdrowych tłuszczów oraz szeregu witamin i minerałów, których często brakuje w codziennym jadłospisie. Eksperci żywieniowi rekomendują, aby ryby pojawiały się na talerzu minimum dwa razy w tygodniu, a w przypadku osób szczególnie dbających o serce — nawet trzy razy, z przewagą ryb tłustych i średnio tłustych, które dostarczają najwięcej kwasów omega-3.
Jednym z najważniejszych powodów, dla których ryby uważa się za wyjątkowo zdrowe, jest wysoka zawartość długołańcuchowych kwasów tłuszczowych omega-3. Tłuszcze te, szczególnie EPA i DHA, odgrywają kluczową rolę w pracy mózgu oraz pracy układu sercowo-naczyniowego. Badania wykazują, że osoby regularnie jedzące ryby mają niższe ryzyko zawału serca, udaru mózgu oraz nadciśnienia. Omega-3 pomagają także regulować poziom cholesterolu, redukując „zły” LDL i podnosząc „dobry” HDL. Dodatkowo wykazują silne działanie przeciwzapalne szczególnie kluczowe przy leczeniu chorób autoimmunologicznych takich jak np. łuszczyca. Omega-3 występują także w niektórych roślinach – zwłaszcza oleistych, jednak najcenniejsze, długołańcuchowe kwasy tłuszczowe EPA i DHA występują wyłącznie w rybach!
Ryby są także cennym źródłem pełnowartościowego białka, lekkostrawnego i bardzo dobrze przyswajalnego. W przeciwieństwie do czerwonego mięsa zawierają niewiele tłuszczów nasyconych, dzięki czemu są doskonałą alternatywą dla osób dbających o zdrowie układu krążenia i masę ciała. Białko rybie dostarcza wszystkich niezbędnych aminokwasów, co czyni je idealnym elementem diety dzieci, seniorów oraz osób aktywnych fizycznie.
Warto również podkreślić, że ryby są bogate w witaminy i minerały, szczególnie witaminy A i D, jod, selen oraz witaminy z grupy B. Witamina D, której niedobór jest bardzo powszechny, pełni kluczową rolę w funkcjonowaniu odporności i układu kostnego, witamina A natomiast odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie oczu oraz działa silnie antyoksydacyjnie. Tłuste ryby: łosoś, pstrąg, makrela, halibut czy śledź należą do najlepszych naturalnych źródeł tych witamin. Jod wspiera prawidłową pracę tarczycy, natomiast selen działa jako antyoksydant, chroniąc komórki przed stresem oksydacyjnym.
Ryby mają również ogromne znaczenie dla zdrowia mózgu i funkcji poznawczych. DHA — główny kwas omega-3 budujący strukturę mózgu — wspiera koncentrację, pamięć i stabilność emocjonalną. Dieta bogata w ryby wiąże się z mniejszym ryzykiem depresji, a także chorób neurodegeneracyjnych takich jak Alzheimer. Ryby znacznie ograniczają efekty starzenia się również fizycznie – ograniczając ryzyko osteoporozy, zaniku mięśni i kośćca.
Dlaczego ryby są szczególnie ważne dla kobiet w ciąży i dzieci?
Ryby, dzięki wysokiej zawartości kwasów DHA, odgrywają kluczową rolę w rozwoju mózgu i wzroku u rozwijającego się dziecka. Dlatego kobiety w ciąży powinny regularnie spożywać ryby o niskiej zawartości rtęci, takie jak pstrąg, łosoś czy dorsz — wspiera to prawidłowy rozwój układu nerwowego płodu oraz obniża ryzyko przedwczesnego porodu. Z kolei dzieci, dzięki rybom, dostarczają organizmowi lekkostrawnego białka, jodu, witaminy D i kwasów omega-3, które wspierają odporność, koncentrację i rozwój poznawczy. Regularne jedzenie ryb już od najmłodszych lat pomaga budować zdrowe nawyki żywieniowe i wspiera harmonijny wzrost.
Ryby to zdrowie, to inwestycja w naszą przyszłość, rozwój dzieci, szczęście i sprawność w wieku senioralnym. Ryby to niezbędne urozmaicenie naszej diety – to lek prawie na wszystko, który może być smacznym dodatkiem naszych dań. Ryby to tradycja, wykwintność i urozmaicenie kuchni. Ryby mogą być składnikiem wielu ciekawych produktów – w tym całej serii produktów Rybajka, które można kupić lokalnie w okolicach Piły lub przez Internet.
Akwakultura Rybajka to rodzinna firma, założona w 1991 roku, zajmująca się hodowlą pstrągów oraz innych ryb słodkowodnych w Tarnowie, korzystając z walorów górskiej rzeki Dobrzycy. Od niemal 35 lat dostarczamy pstrągi i karpie cechujące się wyjątkowym smakiem dzięki jakości wody w naszej rzece, od roku oferujemy własną, stworzoną wspólnie z polskimi naukowcami nową, lokalną odmianę pstrąga, oferowaną pod nazwą pstrąga wielkopolskiego. Rybajka to także cała gama delikatesowych produktów z ryb, które można nabyć w naszym sklepie firmowym w Tarnowie, sklepie firmowym w Pile na dużym targowisku oraz w Internecie. Postaw na jakość lokalnych produktów, postaw na produkty Rybajka.
Rybajka, robimy naprawdę dobre ryby!
Materiał Sponsorowany
